Duitsland en Frankrijk hebben de Europese samenwerking gisteren een zware slag toegebracht. Ze weigerden hun begrotingstekorten op orde te brengen en lapten het Europees Verdrag daarmee aan hun laars.

Beide landen schieten volgend jaar voor de derde keer met hun begrotingstekort door het Europese plafond. Nederland kreeg te weinig steun (alleen van Oostenrijk, Finland en Spanje) om Parijs en Berlijn in het gareel te houden danwel te straffen.

Het besluit om geen maatregelen te nemen tegen Duitsland en Frankrijk wegens schending van de euro-afspraken, heeft gisteren tot zware kritiek geleid bij onder meer de Europese Centrale Bank (ECB), het Europees Parlement en de Tweede Kamer. Zowel de Europese Commissie als minister Zalm van Financiën bekijkt of stappen bij het Europese Hof van Justitie mogelijk zijn.

De ECB liet na telefonisch spoedoverleg weten dat het opzij schuiven van het stabiliteitspact, waarin de Europese begrotingsregels zijn vastgelegd, 'ernstige gevaren' met zich meebrengt voor het vertrouwen in de overheidsfinanciën. President Nout Wellink van De Nederlandsche Bank (DNB) noemde het afwijzen van maatregelen tegen Duitsland en Frankrijk een daad tegen de geest van het pact.

In het Europees Parlement eisten de christen-demcoraten en liberalen een spoeddebat. De christen-democratische EVP sprak van een 'catastrofaal en schandalig besluit'. Het europarlement heeft overigens geen middelen om de EU-ministers van Financiën terug te fluiten.

Ook de Tweede Kamer wees het achterwege blijven van stappen tegen Duitsland en Frankrijk scherp af. De gevolgen voor de Nederlandse economie zijn volgens een teleurgestelde minister Gerrit Zalm (Financiën) niet mals: ,,Dit is een slechte zaak voor ons bedrijfsleven en voor de huizenmarkt." De schuldenlast van de twee supereconomieën jaagt immers de rente omhoog, wat in Nederland kan leiden tot hogere belastingen en minder investeringen.

Ook politiek kan de Frans/Duitse obstructie grote gevolgen hebben. Juist op dit moment lopen moeizame onderhandelingen over een EU-Grondwet. Zalm en VVD-fractieleider Van Aartsen waarschuwden gisteren al dat Nederland niet te snel moet zijn met concessies, als grote landen als zo lichtzinnig omspringen met Europese afspraken. Franse en Duitse regeringsvertegenwoordigers vroegen begrip. Zij wilden hun breekbare economische groei niet blootstellen aan extra bezuinigingen, zo zeiden ze. Premier Raffarin zag daarin meteen een verworven recht: ,,Dit betekent dat we de Europese regels moeten toepassen op het rytme van de economische groei."

Zijn minister van Financiën Mer: ,,We hebben de best mogelijke mix bereikt: begrotingsdicipline zonder de groei te verstikken." De vroegere staatssecretaris van Europese Zaken Moscovici, nu in de oppositie, vindt daarentegen dat Frankrijk 'twee negatieve signalen' uitzendt: ,,De discipline werkt niet meer, en sancties werken niet meer.''

Volgens de Europese afspraken hadden Frankrijk en Duitsland hun tekort meteen moeten verlagen, en dat op straffe van een miljardenboete (tot 0,5 procent van de nationale rijkdom). De Spaanse premier Aznar vond het 'een vreemde paradox' dat uitgerekend Duitsland de regels breekt. De Duitse regering was in 1997 de grootste fan van zware straffen voor landen die zich niet strikt aan de regels hielden. De toenmalige regering-Kohl was bang dat zuidelijke landen met een lichtzinnig beleid anders de D-Mark onderuit zouden halen.

De Belgische minister Reynders onderstreepte dat sancties nog steeds mogelijk zijn. ,,Wij wilden extra bezuinigingen, die komen er. Komen ze er niet, dan kunnen we alsnog boetes opleggen." Zalm zelf gelooft daar niet in: ,,Als het nu aan moed ontbreekt, waarom zou onze dapperheid straks dan groter zijn?"